...

Prozdrowotny owies

Od dwóch tysiącleci owies stanowił jeden z podstawowych składników codziennej diety.

Od dwóch tysiącleci owies stanowił jeden z podstawowych składników codziennej diety. Ceniono go za doskonałe cechy agrotechniczne, szczególne właściwości lecznicze, jak też za wysokie walory odżywcze. W medycynie ludowej napar z owsa stosowany był przy wysokich gorączkach, przeciwskurczowo, przeczyszczająco i wzmacniająco. Na przełomie wieków XIX i XX używano naparu z owsa jako preparatu do leczenia uzależnienia opiumowego i jako środka ograniczającego sięganie po papierosy.

Sprowadzenie w XVII w. do Europy ziemniaków i ich szybka ekspansja, a także postępujące uprzemysłowienie doprowadziły do zmniejszenia znaczenia tego zboża. W Polsce do celów konsumpcyjnych wykorzystuje się zaledwie 3–5% owsa.

W połowie lat 60. ubiegłego wieku po raz pierwszy stwierdzono, że produkty owsiane obniżają poziom cholesterolu. W następnych latach wykonano wiele doświadczeń biologicznych, z których wynikało bezspornie, że działanie to spowodowane jest przede wszystkim obecnością w produktach owsianych znacznych ilości błonnika pokarmowego rozpuszczalnego, który składa się głównie ze związku zwanego beta-glukanem.

Glukan stanowi węglowodan koloidalny zbudowany z cząsteczek glukozy. W przypadku beta-glukanu jest on mieszaniną cząsteczek glukozy - nierozgałęzionych łańcuchów beta-D glukozy połączonych wiązaniami chemicznymi β-1,3, β-1,4, α-1,4 i β-1,6 glukozydowymi.

Ziarno owsa i produkty z tego zboża, a zwłaszcza otręby, są znacznie bogatsze we frakcję rozpuszczalną błonnika niż inne zboża. Ziarno owsa (całe nieobłuszczone) zawiera przeciętnie 32% błonnika, zaś płatki owsiane około 14%, w tym frakcji nierozpuszczalnej ponad 6%, a rozpuszczalnej blisko 8%. Tak wysoki poziom frakcji rozpuszczalnej jest wśród zbóż charakterystyczny tylko dla owsa.

Przy schorzeniu nazywanym hipercholesterolemią, objawiającym się zaburzeniami w gospodarce tłuszczowej organizmu, istnieje duże ryzyko wystąpienia chorób układu krwionośnego, na co cierpi szczególnie ludność krajów uprzemysłowionych, dlatego zalicza sieje do grupy chorób cywilizacyjnych. Zaobserwowano związek przyczynowy pomiędzy stanem zdrowotności ludności w USA oraz zwiększonym spożyciem produktów owsianych, a zwłaszcza otrąb owsianych, bogatych we frakcję błonnika pokarmowego rozpuszczalnego, głównie beta-glukanu.

Beta-glukany, zwiększają lepkość treści pokarmowej, absorbują kwasy żółciowe i cholesterol egzogenny w przewodzie pokarmowym. Tworzą także na wewnętrznej stronie jelita cienką warstwę ochronną, która ogranicza wchłanianie cholesterolu. Uważa się również, że w wyniku kwaśnej fermentacji bakteryjnej powstają znaczne ilości lotnych, krótkołańcuchowych kwasów węglowych (masłowy, propionowy, octowy), które mogą ograniczać syntezę cholesterolu. β-glukany mają właściwość tworzenia żeli w przewodzie pokarmowym, co przyczynia się do zmniejszenia stężenia glukozy we krwi po posiłku. Żele wiążą składniki odżywcze i opóźniają ich wchłanianie do komórek nabłonka. Utrudniony jest również dostęp enzymów trawiennych do węglowodanów. β-glukany wzmacniają układ immunologiczny człowieka poprzez aktywację fagocytów odpowiedzialnych za wchłanianie obcych substancji i komórek, stwarzając możliwości wykorzystania ich w terapii nowotworowej. Odporność na infekcje zwiększa się również poprzez rozwój pożądanej mikroflory bakteryjnej w jelicie grubym, której pożywką jest błonnik pokarmowy.

 

Wpływ frakcji błonnika owsa na przewód pokarmowy


FRAKCJA NIEROZPUSZCZALNA:
FRAKCJA ROZPUSZCZALNA:

1. Pobudza funkcje żucia, wydzielania śliny działającej ochronnie na zęby

2. Wykazuje zdolność wiązania wody

3. Buforuje i wiąże nadmiar kwasu solnego w żołądku

4. Wpływa na wydzielanie hormonów przewodu pokarmowego (gastryny)

5. Zwiększa objętość treści pokarmowej w jelicie cienkim

6. Wpływa na zwiększone wydzielanie soków trawiennych

7. Pobudza ukrwienie jelit

8. Poprzez mechaniczne drażnienie ścian jelita grubego wpływa na jego perystaltykę, chroni przed zaparciami, uchyłkowatością jelit, polipami, żylakami odbytu i chorobą nowotworową

9. Zmniejsza wartość energetyczną diety i daje uczucie sytości.
 

1. Prawie w całości ulega degradacji bakteryjnej w jelicie grubym (jest pożywką dla bakterii), powoduje rozluźnienie masy kałowej

2. Tworzy żele o dużej lepkości, zwiększa gęstość treści pokarmowej

3. Zwalnia czas pasażu

4. Ma zdolność wychwytywania toksycznych związków, zapobiega wchłanianiu ich w jelicie

5. Działa odtruwająco (dzięki obecności kwasu glukuronowego)

6. Odgrywa dużą rolę w zaburzeniach gospodarki lipidowej (obniża stężenie cholesterolu, wiąże znaczne ilości kwasów żółciowych, zwiększa wydalanie tłuszczów ze stolcem, opóźnia wchłanianie triacylogliceroli)

7. Powoduje zwolnienie wchłaniania glukozy

8. Wzbogacenie diety produktami bogatymi w β-glukany, zapobiega niedokrwiennej chorobie serca, wzmacnia system immunologiczny

9. Zapobiega namnażaniu komórek nowotworowych,

10. Ułatwia gojenie ran i zapobiega infekcjom skórnym

Literatura:

M. Gibiński, D. Gumul, J. Korus „Prozdrowotne właściwości owsa i produktów owsianych”, ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2005;
J. Kiryluk, H. Gąsiorowski, W. Kowalewski „Otręby owsiane - produkt, który zdobywa świat”, Przegląd Zbożowo-Młynarski, 2004

Użytkownicy On-line: 1